Vladimir Pištalo

Luke

Moderator: Nenad Šaponja

KNjIGA PUTOVANjA – KLjUČEVI ZA OTVARANjE KONZERVE SVETA
Čarolija putovanja osenčena je u ovoj knjizi u njenoj suštinskoj dubini.
Pištalo vodi vaše mišljenje u svim pravcima, a junaci njegovih putovanja napiju se čak i od mesečeve svetlosti. Ovaj pisac, kao „hadžija nestvarnih uspomena“ kontrira turističkim vodičima „koji nam govore šta da vidimo, kako to da razumemo i zašto je to zanimljivo“.
Vodi nas na sasvim različita mesta širom ove planete, nekad je to priča iz nepoznate zemlje (Bocvana), a nekada priča sa mnogo reperkusija iz različitih književnih stvarnosti (Njujork), putujemo od Viktorijinih vodopada do vulkana Etne, od megalopolisa do pustara ovog sveta, od ljudi do usamljenosti, od Herkula do Van Goga, pa sve do istorijskih džepova na koje čitalac neočekivano nailazi, otkrivajući u geografiji i dubinu istorije.
Recimo, iz ovih putopisa se, između redova naravno, može videti i kako je anglosaksonski svet pobedio romanski svet, ili kako barok zaista ujedinjuje lakomislenost i dostojanstvo. Ovi putopisi su priče sa putovanja po svetu, po njegovoj suštini i dubini, složene kao u kaleidoskopu, po modelu udara asocijacija, pred čitaocem kao svedokom.
Bljesak priče postaje pravi vatromet, a delovi priča se fermentiraju u trajno pijanstvo koje postaje deo čitalačkog iskustva. Luke su jedan istovremeno poseban, izoštren i u pozadini krupno kadriran pogled na našu planetu.
U njima se oseća toplina stvarnog doživljaja, dubina percepcije i književne memorije.
Uostalom, pisac nam sam daje svoj ključ za putovanja ka nepoznatom:
„Putuješ ne da bi video, već da bi naučio da gledaš…
Čovek mora nešto znati da bi nešto video. I čovek ne sme sve znati da bi nešto video.
Ja volim nove gradove. Fascinacija padne na mene. Drhturim kao zaljubljen čovek. Žedno grabim nepoznato.“
Nenad Šaponja
*
Vladimir Pištalo (1960) jedan je od najznačajnijih i najprevođenijih savremenih srpskih pisaca, dobitnik NIN-ove nagrade, nagrade „Meša Selimović” i nagrade „Borisav Stanković”.
Njegov roman Tesla, portret među maskama je preveden na dvadeset, a roman Milenijum u Beogradu na deset jezika.

 

Vladimir Pištalo (1960) je jedan od najznačajnijih savremenih srpskih pisaca. Među njegova najpoznatija ostvarenja spadaju poetske proze Slikovnica, Manifesti, Čajevi Marsa / Noći, zbirke priča Kraj veka, Vitraž u sećanju, Priče iz celog sveta, romani Milenijum u Beogradu, Tesla, portret među maskama, Venecija, Sunce ovog dana: Pismo Andriću, Pesma o tri sveta , knjiga eseja Značenje džokera i knjiga putopisne proze Luke.

Roman Tesla, portret među maskama – nakon NIN-ove nagrade i Nagrade Narodne biblioteke Srbije za najčitaniju knjigu – ušao je u čitanke za osnovnu školu i gimnaziju. Objavljen je sa uspehom u svim bivšim jugoslovenskim republikama, a u SAD-u je doživeo tri izdanja. Krajem 2011. godine pojavilo se i specijalno zvučno izdanje u interpretaciji glumca Petra Božovića, a 2015. i zvučna knjiga na engleskom jeziku, koju je za američke čitaoce/slušaoce pročitao poznati glumac L. J. Ganser. Tesla je preveden na više od 20 svetskih jezika, što ovog pisca čini jednim od najprevođenijih domaćih autora, a u Turskoj je postao bestseler. Roman Milenijum u Beogradu preveden je na 10 svetskih jezika. Na osnovu oba romana igraju se pozorišne predstave.

Pored ovih dela, Pištalo je i autor dve neobične literarno-biografske knjige – Aleksandride, bajkovite povesti o životu Aleksandra Makedonskog, i novele Korto Malteze. U izdanju Agore, 2009. i 2010. godine objavljena su i Odabrana dela ovog pisca u 11 knjiga. 2023–2024, u zajedničkom izdanju Agore i Lagune izlaze i Izabrane knjige Vladimira Pištala u 14 knjiga.

Dobitnik je više značajnih književnih priznanja, među kojima su NIN-ova nagrada, nagrade „Meša Selimović“, „Borisav Stanković“, „Todor Manojlović“, „Grigorije Božović“, „Teodor Pavlović“, „Beskrajni plavi krug“, „Dr Špiro Matijević“… Kao prevodilac, dobio je nagradu „Miloš N. Đurić“ za prevod poezije Čarlsa Simića.

Do februara 2021. živeo je u Americi, gde je predavao svetsku i američku istoriju na Univerzitetu u Vusteru, Masačusets.

Od 2021. do 2025. bio je upravnik Narodne biblioteke Srbije u Beogradu.

“Grad teatar” Budva/Zetski dom, Cetinje

Ljubomir Đurković

Kjara Zorzi,  pseudo-istorijska komedija o teatru i domovinskoj sigurnosti

Režija: Ana Vukotić

Dramaturgija: Željka Udovičić Pleština

Koreografija i scenski pokret: Sonja Vukićević

Scenografija: Aleksandar Vukotić

Kostimografija: Lina Leković

Muzika: Ivan Marović

Konsultant za jezik: Božena Jelušić

Igraju:

Zan Aleksandar Zorzi, pukovnik, komandant mletačkog garnizona u Budvi, rođen u Veneciji: Dejan Ivanić

Enriko Gaetano, inžinjerijski kapetan, rođen u Chiozzi kraj Venecije: Pavle Prelević

Mare Zrnova Vučković, đevojka, rodom sa Obzovice: Ana Vučković

Ivan Đurov Tomković, ribar i po nuždi tišler, rođen u Lepetanima: Davor Perunović

Lazar Šaletin Mikulić, momak, rođen u Kosijerima: Luka Stanković

Katarina Kojović, sestra don Antuna, raspuštenica, rođena u Budvi: Jelena Minić

Antun Zanović, konte, otac književnika Stefana i Miroslava, rođen u Budvi: Zoran Vujović

Don Antun Kojović, kanonik i učitelj, rođen u Budvi 1751.: Stevan Vuković

Kjara (Radoeva) Zorzi, supruga Aleksandra Zorzija, rođena u Budvi 1752.: Ana Vujošević

Miroslav Zanović, pjesnik, rođen u Veneciji 1761.: Miloš Kašćelan

Učenik Karnevaljev: Radmila Škuletić

Dužd: Miloš Pejović

Duždev sekretar: Ognjen Sekulić

 

KJARA ZORZI
Iz fragmenata istorije, lokalnih legendi i kolektivnog pamćenja Ljubomir Đurković ne gradi prošlost, nego prostor između onoga što je bilo i onoga što je moglo biti. Budva u Kjari Zorzi nije istorijska činjenica nego pozornica imaginarnih sjećanja – grad na ivici mora i priče, na razmeđu kultura, religija i političkih uticaja, grad u kojem se identitet ne nasljeđuje nego se neprestano iznova mora stvarati.
Pisano za scenu „Između crkava“, ovo djelo priziva moguće početke pozorišnog života u Budvi, ali mnogo više od toga istražuje potrebu jednog grada da sebe vidi, prepozna i ispriča. Na razmeđu Istoka i Zapada, između lažnog mletačkog sjaja i simpatične lokalne tvrdokornosti, između slobode i kontrole, nastaje prostor u kojem se istorija pretvara u mit, a mit u stvarnost.
U taj prostor vraća se Kjara Zorzi.
Dolazi iz svijeta Venecije, noseći sa sobom miris dalekih luka, jezike drugih obala i vjeru da umjetnost može otvoriti prozor tamo gdje postoje samo zidovi. Ali njen dolazak nije samo povratak žene rodnom gradu. Ona dolazi kao nemir. Kao pitanje. Kao višak svjetlosti u prostoru naviknutom na polutamu. Kroz njen lik pozorište ulazi u grad. A grad se brani. Jer svaka zajednica koja dugo živi u vlastitim pravilima, umjetnost najprije doživljava kao prijetnju. Ne zato što donosi odgovore, nego zato što postavlja pitanja. Zato se u Đurkovićevom svijetu sukob ne odvija samo između ljudi, nego između slobode i straha, između potrebe za promjenom i želje da sve ostane isto. U našoj predstavi Budva postaje grad-maskenbal. Grad u kojem svako igra unaprijed dodijeljenu ulogu. Vlast čuva poredak. Trgovci čuvaju korist. Narod čuva navike. Umjetnici čuvaju iluziju da je promjena moguća.
Ispod svega nalazi se maska. Ne kao ukras, nego kao način opstanka. Predstava se razvija poput karnevala koji polako otkriva svoje drugo lice. U početku ispunjen mediteranskom razigranošću, muzikom, plesom i zavođenjem, svijet maškara postepeno se pretvara u prostor prijetnje, nelagode. Maske više ne skrivaju želje nego strah. Ne skrivaju lica nego odgovornost. Tada izdaja postaje središnja tema priče.
Ne kao pojedinačni čin, nego kao stanje zajednice. Grad izdaje umjetnost čim je prepozna kao opasnost. Ljubav ustupa mjesto strahu. Prijateljstva se lome pod težinom interesa. A pozorište ostaje između nade da može promijeniti svijet i spoznaje da ga može tek na trenutak osvijetliti. Zato je Kjara Zorzi mnogo više od priče o jednoj ženi i jednom vremenu. To je drama o gradu koji pokušava da pronađe vlastito lice, o gradu koji sanja samostalnost, ali i o društvu koje se skriva iza maski te o umjetnosti koja uporno traži prostor slobode.
A pitanje koje ostaje da lebdi nad scenom jednako pripada i njima i nama: šta ostaje od čovjeka kada skine posljednju masku – ili kada shvati da je ona već postala njegovo lice?
Željka Udovičić Pleština

 

Grad teatar, Budva

Predstava u formi vođene šetnje

Nestvarni grad

Tekst i režija: Vuk Ršumović

Asistent reditelja: Ana Tomović

Vizuelni dizajn: Andreja Hamović

Dizajn zvuka: Jakov Munižaba

Narator: Marija Liješević

 

Nestvarni grad je teatarsko iskustvo koje ruši tradicionalne granice između izvođača i publike. Predstava ima formu vođene šetnje kroz autentični ambijent stare Budve. Sa slušalicama na ušima, publika prati naraciju koja je uvodi u svijet imaginacije i navodi na interakciju sa ambijentom i ljudima oko nje. Ona više nije pasivni posmatrač, već aktivni učesnik, podstaknut da istražuje prostor oko sebe i utiče na tok priče.

Ovaj projekat je iskorak u novo polje savremenog teatarskog izraza u kojem se briše granica između fikcije i stvarnosti, a publika je u prilici da kroz jedinstveno i nezaboravno iskustvo doživi i vidi Budvu na način na koji je nikad dosad nije vidjela i doživjela. Tematski, učesnici su motivisani da razmišljaju o sjećanju na nov i uzbudljiv način, i da tako svoj život stave u nov i uzbudljiv kontekst. Predstava na različite načine aktivira sjećanje kod publike. Učesnici će putem naracije, i putem sopstvene memorije i imaginacije biti transponovani u neke druge svijetove. Namjera nam je da gledaocima omogućimo jedno nezaboravno iskustvo i da im zauvjek urežemo u sjećanje doživljaj stare Budve.

Vuk Ršumović, iz rediteljske eksplikacije

“Grad teatar” Budva/Zetski dom, Cetinje

Ljubomir Đurković

Kjara Zorzi,  pseudo-istorijska komedija o teatru i domovinskoj sigurnosti

Režija: Ana Vukotić

Dramaturgija: Željka Udovičić Pleština

Koreografija i scenski pokret: Sonja Vukićević

Scenografija: Aleksandar Vukotić

Kostimografija: Lina Leković

Muzika: Ivan Marović

Konsultant za jezik: Božena Jelušić

Igraju:

Zan Aleksandar Zorzi, pukovnik, komandant mletačkog garnizona u Budvi, rođen u Veneciji: Dejan Ivanić

Enriko Gaetano, inžinjerijski kapetan, rođen u Chiozzi kraj Venecije: Pavle Prelević

Mare Zrnova Vučković, đevojka, rodom sa Obzovice: Ana Vučković

Ivan Đurov Tomković, ribar i po nuždi tišler, rođen u Lepetanima: Davor Perunović

Lazar Šaletin Mikulić, momak, rođen u Kosijerima: Luka Stanković

Katarina Kojović, sestra don Antuna, raspuštenica, rođena u Budvi: Jelena Minić

Antun Zanović, konte, otac književnika Stefana i Miroslava, rođen u Budvi: Zoran Vujović

Don Antun Kojović, kanonik i učitelj, rođen u Budvi 1751.: Stevan Vuković

Kjara (Radoeva) Zorzi, supruga Aleksandra Zorzija, rođena u Budvi 1752.: Ana Vujošević

Miroslav Zanović, pjesnik, rođen u Veneciji 1761.: Miloš Kašćelan

Učenik Karnevaljev: Radmila Škuletić

Dužd: Miloš Pejović

Duždev sekretar: Ognjen Sekulić

 

KJARA ZORZI
Iz fragmenata istorije, lokalnih legendi i kolektivnog pamćenja Ljubomir Đurković ne gradi prošlost, nego prostor između onoga što je bilo i onoga što je moglo biti. Budva u Kjari Zorzi nije istorijska činjenica nego pozornica imaginarnih sjećanja – grad na ivici mora i priče, na razmeđu kultura, religija i političkih uticaja, grad u kojem se identitet ne nasljeđuje nego se neprestano iznova mora stvarati.
Pisano za scenu „Između crkava“, ovo djelo priziva moguće početke pozorišnog života u Budvi, ali mnogo više od toga istražuje potrebu jednog grada da sebe vidi, prepozna i ispriča. Na razmeđu Istoka i Zapada, između lažnog mletačkog sjaja i simpatične lokalne tvrdokornosti, između slobode i kontrole, nastaje prostor u kojem se istorija pretvara u mit, a mit u stvarnost.
U taj prostor vraća se Kjara Zorzi.
Dolazi iz svijeta Venecije, noseći sa sobom miris dalekih luka, jezike drugih obala i vjeru da umjetnost može otvoriti prozor tamo gdje postoje samo zidovi. Ali njen dolazak nije samo povratak žene rodnom gradu. Ona dolazi kao nemir. Kao pitanje. Kao višak svjetlosti u prostoru naviknutom na polutamu. Kroz njen lik pozorište ulazi u grad. A grad se brani. Jer svaka zajednica koja dugo živi u vlastitim pravilima, umjetnost najprije doživljava kao prijetnju. Ne zato što donosi odgovore, nego zato što postavlja pitanja. Zato se u Đurkovićevom svijetu sukob ne odvija samo između ljudi, nego između slobode i straha, između potrebe za promjenom i želje da sve ostane isto. U našoj predstavi Budva postaje grad-maskenbal. Grad u kojem svako igra unaprijed dodijeljenu ulogu. Vlast čuva poredak. Trgovci čuvaju korist. Narod čuva navike. Umjetnici čuvaju iluziju da je promjena moguća.
Ispod svega nalazi se maska. Ne kao ukras, nego kao način opstanka. Predstava se razvija poput karnevala koji polako otkriva svoje drugo lice. U početku ispunjen mediteranskom razigranošću, muzikom, plesom i zavođenjem, svijet maškara postepeno se pretvara u prostor prijetnje, nelagode. Maske više ne skrivaju želje nego strah. Ne skrivaju lica nego odgovornost. Tada izdaja postaje središnja tema priče.
Ne kao pojedinačni čin, nego kao stanje zajednice. Grad izdaje umjetnost čim je prepozna kao opasnost. Ljubav ustupa mjesto strahu. Prijateljstva se lome pod težinom interesa. A pozorište ostaje između nade da može promijeniti svijet i spoznaje da ga može tek na trenutak osvijetliti. Zato je Kjara Zorzi mnogo više od priče o jednoj ženi i jednom vremenu. To je drama o gradu koji pokušava da pronađe vlastito lice, o gradu koji sanja samostalnost, ali i o društvu koje se skriva iza maski te o umjetnosti koja uporno traži prostor slobode.
A pitanje koje ostaje da lebdi nad scenom jednako pripada i njima i nama: šta ostaje od čovjeka kada skine posljednju masku – ili kada shvati da je ona već postala njegovo lice?
Željka Udovičić Pleština